Η σύλληψη Νικολάς Μαδούρο και το γεωπολιτικό ντόμινο που άνοιξε τον δρόμο για τον πόλεμο ΗΠΑ

Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο και η γεωπολιτική αλυσίδα που άνοιξε τον δρόμο για τη σύγκρουση ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν

Η ανατροπή και η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο στο Καράκας προκάλεσε διεθνή αίσθηση. Ωστόσο, για πολλούς αναλυτές η επιχείρηση δεν ήταν απλώς μια πολιτική ανατροπή στη Λατινική Αμερική. Αντίθετα, θεωρείται ότι αποτέλεσε κρίσιμο κομμάτι μιας ευρύτερης γεωπολιτικής στρατηγικής που συνδέεται άμεσα με την κλιμάκωση του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, σε μια περίοδο που οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή αυξάνονται και οι φόβοι για γενικευμένη ανάφλεξη στην περιοχή γίνονται ολοένα και πιο έντονοι.Η αντίδραση του Ισραήλ ήταν ενδεικτική. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έσπευσε να συγχαρεί τον Ντόναλντ Τραμπ για μια τολμηρή και ιστορική επιχείρηση για τη σύλληψη Μαδούρο, μια δήλωση που προκάλεσε απορία σε πολλούς παρατηρητές: γιατί μια εξέλιξη στη Νότια Αμερική να προκαλεί τέτοιο ενθουσιασμό στη Μέση Ανατολή; Η απάντηση, σύμφωνα με διπλωματικούς και στρατηγικούς αναλυτές, βρίσκεται στη βαθύτερη γεωπολιτική σύνδεση ανάμεσα στη Βενεζουέλα και το Ιράν – και στον ρόλο που μπορεί να παίξει το πετρέλαιο της χώρας σε έναν ευρύτερο πόλεμο που απειλεί να αναδιαμορφώσει τις ισορροπίες σε ολόκληρο τον κόσμο.

Σύμφωνα με αυτές τις εκτιμήσεις, η αστραπιαία επιχείρηση των ΗΠΑ που έπιασε τον Μαδούρο κυριολεκτικά στον ύπνο και έφερε τον κωδικό Operation Absolute Resolve (Επιχείρηση Απόλυτη Αποφασιστικότητα) ενίσχυσε στρατηγικά τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ, πλήττοντας τα δίκτυα επιρροής της Τεχεράνης στη Λατινική Αμερική και εξασφαλίζοντας παράλληλα έλεγχο σε κρίσιμα ενεργειακά αποθέματα.

Την περασμένη εβδομάδα, με το πετρέλαιο της Βενεζουέλας να έχει ουσιαστικά τεθεί υπό τον έλεγχο μιας νέας κυβέρνησης στο Καράκας, οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και οι σύμμαχοί τους προχώρησαν σε μια εκστρατεία αλλαγής καθεστώτος που – σύμφωνα με αναλυτές – η ισραηλινή δεξιά και οι υποστηρικτές της στην Ουάσιγκτον σχεδίαζαν εδώ και δεκαετίες, αυτή τη φορά απευθείας εναντίον της Τεχεράνης.

Η ισραηλινή κυβέρνηση θεωρούσε εδώ και καιρό τη Βενεζουέλα στρατηγικό δορυφόρο της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Όπως δήλωσε ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σαάρ, το Ισραήλ χαιρέτισε την απομάκρυνση του δικτάτορα που ηγήθηκε ενός δικτύου ναρκωτικών και τρομοκρατίας, προσθέτοντας ότι η Νότια Αμερική αξίζει ένα μέλλον απαλλαγμένο από τον άξονα της τρομοκρατίας και των ναρκωτικών.

Νικολάς Μαδούρο / REUTERS / Eduardo Munoz

Το Ιράν και η Βενεζουέλα υπήρξαν στενοί εταίροι τα τελευταία 20 χρόνια, σημείωσε από την πλευρά του ο πρέσβης των ΗΠΑ στο Ισραήλ, Μάικ Χάκαμπι, απηχώντας μια αφήγηση που προωθείται έντονα από φιλοϊσραηλινές ομάδες πίεσης.Think tanks όπως το Foundation for Defense of Democracies, το Washington Institute for Near East Policy, το Heritage Foundation και το American Enterprise Institute παρουσιάζουν τη Λατινική Αμερική ως μια περιοχή όπου το Ιράν επιχειρεί να δημιουργήσει δίκτυα επιρροής μέσω συμμάχων και παραστρατιωτικών οργανώσεων.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι ασφαλείας υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι η Βενεζουέλα λειτουργούσε ως επιχειρησιακό προπύργιο για τη Χεζμπολάχ και τους Φρουρούς της Επανάστασης, επικαλούμενοι την παρουσία ιρανικών drones σε στρατιωτικές παρελάσεις στη χώρα, αλλά και τις λεγόμενες πτήσεις-φαντάσματα Ιράν-Βενεζουέλας.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά περιστατικά ήταν εκείνο του 2022, όταν ένα μεταγωγικό αεροσκάφος της Βενεζουέλας με Ιρανούς στο πλήρωμα κατασχέθηκε στην Αργεντινή, προκαλώντας διεθνή ανησυχία.

Ωστόσο, άλλοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι ισχυρισμοί αυτοί είναι υπερβολικοί και ότι η σχέση της Βενεζουέλας με τη Χεζμπολάχ ήταν περισσότερο πολιτική και συμβολική παρά επιχειρησιακή.

Η ένταση μεταξύ Ισραήλ και Βενεζουέλας έχει βαθιές ρίζες. Ο Ούγκο Τσάβες υπήρξε σφοδρός επικριτής της ισραηλινής πολιτικής και το 2009 διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ κατά τη διάρκεια της ισραηλινής επιχείρησης Συμπαγές Μολύβι στη Γάζα.

Η ιδεολογία του Τσαβισμού υποστήριζε την απελευθέρωση της Παλαιστίνης και ευθυγραμμιζόταν με άλλα φιλοπαλαιστινιακά κράτη που βρίσκονταν σε αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, όπως η Κούβα.

Αυτή η στάση κατέστησε τη Βενεζουέλα ένα διαρκές αγκάθι για το Ισραήλ και έναν από τους βασικούς στόχους των υποστηρικτών της αλλαγής καθεστώτος στην Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ.

Σύμφωνα με το Ισραήλ, η ανατροπή του Μαδούρο αποτέλεσε σημαντικό πλήγμα για τα οικονομικά, στρατιωτικά και εκπαιδευτικά δίκτυα του Ιράν. Η αποδυνάμωση αυτών των πόρων θα μπορούσε να καταστήσει το ιρανικό καθεστώς πιο ευάλωτο σε περαιτέρω πιέσεις.

Ιρανή θρηνεί για τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ κρατώντας φωτογραφία του / REUTERS / Mohamed Azakir / File Photo

Παράλληλα, η επιχείρηση στη Βενεζουέλα παρουσιάστηκε από την κυβέρνηση Τραμπ ως ένα επιτυχημένο μοντέλο χειρουργικής αλλαγής καθεστώτος.Ο ίδιος ο αμερικανός πρόεδρος άφησε να εννοηθεί ότι θα ήθελε να δει το ίδιο και στο Ιράν, με την ανάδειξη ενός καλού ηγέτη με τον οποίο οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να συνάψουν συμφωνίες – όπως συνέβη, σύμφωνα με τον ίδιο, με τη νέα πολιτική ηγεσία στο Καράκας, τη Ντέλσι Ροντρίγκες. Το πρόβλημα είναι ότι η σύγκριση αγνοεί μια θεμελιώδη πραγματικότητα: το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα.

Πρώτον, σε αντίθεση με τη Βενεζουέλα, το Ιράν δεν είναι ένα προσωποκεντρικό καθεστώς. Η εξουσία στην Ισλαμική Δημοκρατία κατανέμεται σε ένα πολύπλοκο σύστημα θεσμών, που περιλαμβάνει τους Φρουρούς της Επανάστασης, εκτεταμένα δίκτυα ασφαλείας και ισχυρές παραστρατιωτικές οργανώσεις.

Ακόμη και η εξόντωση του ανώτατου ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, δεν σημαίνει απαραίτητα την κατάρρευση του συστήματος.

Δεύτερον, το μέγεθος και η κοινωνική πολυπλοκότητα της χώρας. Με πληθυσμό περίπου 90 εκατομμυρίων και σχεδόν το 40% να ανήκει σε εθνοτικές μειονότητες – όπως Αζέρους, Κούρδους, Άραβες και άλλους – μια πιθανή αποσταθεροποίηση θα μπορούσε εύκολα να οδηγήσει σε εθνοτικές συγκρούσεις και αποσχιστικά κινήματα.

Σε αυτό το σενάριο, χώρες όπως η Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν, το Ιράκ και τα κράτη του Κόλπου θα βρεθούν άμεσα στη δίνη μιας περιφερειακής κρίσης με απρόβλεπτες συνέπειες.

Κούρδοι του Ιράν από το κόμμα (PAK) κατά την διάρκεια εκπαίδευσης σε βάση στο Ερμπίλ του Ιράκ / REUTERS/Thaier Al-Sudani/File Photo

Τρίτον, το πετρέλαιο. Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Σε μια περίοδο όπου οι ΗΠΑ έχουν μεταφέρει έως και το 40-50% της στρατιωτικής τους ισχύος για επιχειρήσεις κατά του Ιράν, ο έλεγχος των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού ενέργειας αποκτά καθοριστική σημασία.Το Ιράν έχει ήδη απειλήσει πλοία που επιχειρούν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, μια Βενεζουέλα υπό αμερικανική επιρροή θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κρίσιμη εναλλακτική πηγή ενέργειας – τώρα που οι διπλωματικές τους σχέσεις έχουν αποκατασταθεί, δύο μήνες μετά τη σύλληψη Μαδούρο.

Τέταρτον, στην περίπτωση της Βενεζουέλας, οι ΗΠΑ είχαν απέναντί τους μια χώρα οικονομικά αποδυναμωμένη και διεθνώς απομονωμένη. Στην περίπτωση του Ιράν, ακόμη κι ένα τραυματισμένο και ακέφαλο καθεστώς – με το Ιράν να καθυστερεί να ανακοινώσει τον γιο του Αλί Χαμενεΐ Μοτζταμπά Χαμενεΐ ως τον νέο αγιατολάχ – διατηρεί σημαντικές στρατιωτικές, ιδεολογικές και γεωπολιτικές δυνατότητες.

Μήπως λοιπόν, η στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα για την ανατροπή του Μαδούρο δεν ήταν απλώς μια αλλαγή ηγεσίας, αλλά μια γεωπολιτική ασφαλιστική δικλείδα σε έναν πόλεμο που εκτείνεται πλέον πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή; Πολύ πιθανό.

Όμως το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα – και η Μέση Ανατολή σπάνια συγχωρεί τέτοιες γεωπολιτικές αυταπάτες.